Pokazywanie postów oznaczonych etykietą BADANIA. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą BADANIA. Pokaż wszystkie posty

badania i opracowania: haft biały

Na terernie całego Śląska występował tzw Haft Biały.
Haft biały zdobił, przede wszystkim kabotki, a właściwie ich najbogaciej zdobioną odmianę – tzw. koszulkę. Wykonywano go zawsze na białym, cienkim płótnie lub batyście. Zdobiono w ten sposób oszewkę przy szyi, rodzaj żabotu oraz oszewki i falbany przy rękawach, a często także przyramki. Hafty były bardzo misterne: tworzyły skomplikowane kompozycje, składające się z drobnych elementów roślinnych, geometrycznych i ażurowych, wykonanych haftem angielskim, dziurkowanym i pajączkowym.

Plecy tzw. oplecki żywotków sukni kobiecych (podzielone na 4 pola – dwie powierzchnie duże i dwie małe) zdobiono wyszyciami wykonywanymi nicią metalową lub jedwabną. Przełom XIX i XX w. to okres szczytowego rozwoju haftu nicią metalową. Później stopniowo zanikał on na rzecz haftu mieszanego (złoto- lub srebrno-jedwabnego), aby z czasem zostać zastąpionym haftem wykonywanym wyłącznie nicią jedwabną. Szczególną uwagę poświęcano haftom, umieszczanych w dwóch dużych polach oplecka. Do przełomu XIX i XX w., mógł to być duży kwiat na grubej łodydze z drobnymi listkami, bukiet, niekiedy przewiązany wstążką, ekscentryczna dekoracja z rozrzuconych kwiatów oraz symetryczna lub niesymetryczna (ułożona wzdłuż skośnej osi) kompozycja kwiatowa. W polach małych haftowano zwykle drobne pojedyncze kwiatki. Po I wojnie światowej na żywotkach zaczęły się pojawiać motywy trzykwiatowe, wzbogacone obszyciami z cekinów, potem dwukwiatowe, jednokwiatowe, aż w końcu modne stały wyszycia w kształcie wianuszka. Hafty na żywotkach były dziełem zawodowych hafciarek.



badania i opracowania: współczesna ludowość - POWRÓT DO OCZYWISTOŚCI






Poniżej cytuję cały wywiad z Olafem Cirutem, kuratorem wystawy „Rzecz małopolska – park doświadczeń kulturowych”. Wywiad został przeprowadzony w ramach projektu „Rzecz małopolska. Etnodizajn Festiwal” (6-23 maja 2010 r.). i niesamowicie mnie poruszył: opowiada o tym, że ludowość i sztuka ludowa istnieją obok nas i w nas i o tym, jak do tej oczywistości artyści i designerzy boją się sięgać. 


źródło: http://www.etnodizajn.pl/teoria/biblioteka-opinii-tagi/etnodizajn


„Kiedy jeździmy po Małopolsce, zachwycamy się chałupami malowanymi na niebiesko. Ale kto z nas wymalowałby tak własny dom? Wstydzimy się czegoś, co głęboko tkwi w naszych genach”.

AS: Co sprawia, że projektant zaczyna interesować się etnografią? Zapotrzebowanie społeczne? Potencjał nowoczesności kryjący się w przedmiotach wykonanych ręką dawnego rzemieślnika?

OC:Wszystko bierze się ze wspólnoty ducha: kiedy wycinam laserem motyw kwiatowy zaczerpnięty ze starej skrzyni, a potem maluję go, wykorzystując nowoczesne farby, powtarzam gest rzemieślnika, który zdobił taką skrzynię przed stu laty. Maluję z tym samym zaangażowaniem... Powrót do przeszłości nie jest oczywiście możliwy. Mówimy o inspiracji, która dokonuje się poza świadomością. Z kolekcji MEK wychwytuję poszczególne przedmioty. Budzą one we mój zachwyt, fascynuje mnie również droga, która doprowadziła do nich wiejskiego artystę. Zaczynam się nad nimi zastanawiać i sam coś wymyślać.

AS: Na ubiegłorocznej wystawie etnodizajnu w MEK, zwróciłam uwagę na zdumiewające podobieństwo współczesnego roweru i dawnego pługa. Twórcy obydwu tych przedmiotów w podobny sposób myśleli o ergonomii. 

OC: Właśnie. My, współcześni artyści, boimy się oczywistości. Kiedy jeździmy po Małopolsce, zachwycamy się chałupami malowanymi na niebiesko. Ale ilu jest takich, którzy wymalowaliby sobie tak własny dom? Wstydzimy się czegoś, co głęboko tkwi w naszych genach. Wszak ogromny procent naszego społeczeństwa ma proweniencję chłopską. Mam nadzieję, że „park doświadczeń kulturowych” na bulwarach wiślanych pomoże przełamać strach przed oczywistymi źródłami naszej współczesności.
AS: Pamięta Pan swoją pierwszą wizytę w krakowskim Muzeum Etnograficznym?

OC: Najpierw wszedłem do oszałamiającego magazynu działu zabawek. To było doświadczenie jak z „Alicji w krainie czarów”.Zobaczyłem drewniane koniki, znane z dzieciństwa, przykryte papierami, zajrzałem do skrzyń... Znalazłem w nich niezwykłe zabawki, których nie ma na ekspozycji stałej. Pomyślałem, że spróbuję je przeskalować i znaleźć dla nich nową, choć również zabawkową formę – karuzeli czy huśtawki. Chciałem przypomnieć tradycję dawnych odpustów i wesołych miasteczek – taką, jaka zachowała się na fotografiach.
Tak powstał pomysł, by na bulwarach wiślanych na kilka tygodni pojawił się inspirowany zbiorami MEK „park doświadczeń kulturowych”, w którym projektowa nowoczesność spotyka się z etnografią Małopolski.
AS: Bardzo podoba mi się ta lokalizacja. Kiedy na park spojrzymy z Wawelu, odsłoni się perspektywa Salwatora, kojarzącego się z odpustem Emausowym. Czy zechciałby Pan oprowadzić nas po parku-wystawie?    

OC: Schodząc z Mostu Grunwaldzkiego znajdujemy się pośrodku redyku, w biało-czarnym stadzie pięćdziesięciu owiec. Poruszają się na sprężynach – co nawiązuje do krakowskich zabawek. Byłem kiedyś w Zawoi, gdy sprowadzano stada z hal. To niesamowite: nagle otacza człowieka morze wełny, z którym trzeba się zmierzyć. Chciałem uzyskać to wrażenie. Potem, przez alejki, na których zamiast ławek znajdują się skrzynie, między kwiatami wyciętymi z drewna, idziemy w kierunku karuzeli – takiej z końmi, panem Twardowskim, a nawet z cesarzem Hajle Selasje na zebrze (taka genialna zabawka, zapewne z lat 60., znajduje się w zbiorach MEK). Z dwójką malarzy postanowiliśmy pomalować alejki, sprowadzając stare motywy ludowe do bardzo syntetycznej, geometrycznej formy (ja wybrałem jako punkt wyjścia strój krakowiaków wschodnich). To malarstwo po którym można chodzić, zaś jako całość można je oglądać np. z Wawelu.

AS: Wielkie wrażenie zrobiły na mnie wiatraczki; znamy je, bo nadal kupowane są dzieciom na odpustach. Ale w „parku doświadczeń kulturowych” oglądamy je w ogromnej skali, na kilkumetrowych masztach.

OC: Wiatraczek to bardzo subtelny projekt: kwadracik papieru wycina się i skleja w taki sposób, że porusza się na wietrze. Pierwotnie planowaliśmy, że nasze wiatraki będą (przynajmniej częściowo) generować prąd, jak wiatraki na fermach wiatrowych np. w Danii, i że będzie można je w ten sposób podświetlić. Nie udało się to - niestety, ciągle słyszałem: „to się nie da”. Mało który fachowiec potrafi sobie powiedzieć: „to dla mnie wyzwanie, podejmę ryzyko”.

AS: Na ile trudne okazało się znalezienie wykonawców?

OC: Oczywiste było, że najpierw zaproponujemy współpracę rzemieślnikom sąsiadom MEK. Niestety, niewielu udało się przekonać. Sprawdzili się przede wszystkim wykonawcy z małych miejscowości.
Każdy element parku powstawał z myślą, że może ktoś zechce go wykorzystać, z nadzieją na poprawę estetyki dnia codziennego. Ślusarz, który zrobił dla nas karuzelę, powiedział mi: „Wie Pan, ja robię na co dzień jakieś różyczki na balustrady, wiem, że okropne, ale ludzie je kupują. Może dałoby się coś zmienić?”. I o to chodzi w tym projekcie.

AS: Myśli Pan, że „park doświadczeń kulturowych” wpłynie na debatę o przestrzeni publicznej w Krakowie?

OC: Mam taką nadzieję. Chyba po raz pierwszy zdarza się w Krakowie sytuacja, którą znamy z Berlina czy Warszawy: spora przestrzeń miasta zostaje oddana do dyspozycji artystów, uwolniona i zredefiniowana.

badania i opracowania: polski druk na tkaninie - klocki na tkaninie


Jedną z najciekawszych perełek w mojej bibliografii jest książka Romana Reinfussa "Polskie Druki Ludowe na Płótnie" wydane przez Państwowy Instytut Wydawniczy pt: "Polskie Druki Ludowe na Płótnie".
Książka przedstawia zarys drukarstwa tekstylnego na gruncie europejskim, opis ręcznego drukarstwa tesktylnego w Polsce. W książce można nie tylko znaleźć opis technik, zdjęcia narzędzi, ale także mnóstwo wspaniałych wzorów z podziałem na regiony, w których występują. Jedyne czego mi w książce brak to kolorowych zdjęć (bardzo chciałabym zobaczyć jak wyglądają pigmenty, który były używane do druku), ale książka jest 1953 roku, a ja posiadam wydanie pierwsze:)







 




badania i opracowania: strój lubuski, biskupiański i cieszyński

Na terenie Śląska występowały także trz, znaczące style ludowe: stroje cieszyńskie,  lubuskie, bytomskie i biskupińskie, które także objęłam zakresem mojego opracowania.

Granice ziemi lubuskiej (nazwy tej zaczęto używać powszechnie od 1946 r. na określenie części tzw. Ziem Odzyskanych, wchodzących najpierw w skład województwa poznańskiego, potem zielonogórskiego, a od 1998 r. lubuskiego) prawie w całości wyznaczają w sposób naturalny rzeki. Od południa i zachodu stanowi je środkowa Odra, od północy dolna Warta, a wschodnią jest Obra, dopływ Warty. Pod względem etnograficznym obszar ten stanowi pomost kulturowy pomiędzy Wielkopolską i Brandenburgią, Pomorzem Zachodnim i Śląskiem.









Strój biskupiański, zwany również dzierżackim, występował na terenie zwanym dawniej Biskupizną.. Krobia do 1927 r. była letnią rezydencją biskupów, a do dzisiaj stanowi centrum dawnej Biskupizny. W latach 1808 – 1823 chłopi z tych ziem zostali uwłaszczeni. Ziemia na tym terenie była urodzajna, a położenie na szlaku handlowym, łączącym Wrocław i Poznań, korzystne. Wspólna historia i rozwój sprzyjały poczuciu przynależności regionalnej, co pozwoliło stworzyć własną, bogatą kulturę, której znakiem rozpoznawczym stał się jednorodny strój. Zachował się on do dziś, zmieniając jednak swoją funkcję. Pod koniec XIX w. noszono wstążki w kolorach czerwonym, różowym, błękitnym lub zielonym. Później kupowano głównie białe, niebieskie i różowe. Jednokolorowe wstążki służyły do zawiązywania czepców i korali. Wstążki fabrycznie, tkane w czerwone kwiaty, róże, i zielone liście, noszone były przy czepcach i przy obrzędowych batach.








Strój cieszyński bywa też nazywany wałaskim lub śląskim. Omówienie dziejów, a przede wszystkim precyzyjne wyznaczenie zasięgu noszenia tego ubioru, jest bardzo trudne i złożone. Zachowane opisy i materiały ikonograficzne pozwalają stwierdzić, że jeszcze pod koniec XVIII w. przywdziewali go cieszyńscy mieszczanie. Z początkiem XIX w. rozpoczął się powolny zanik stroju męskiego, natomiast ubiór kobiecy rozwijał się dalej. Zaczęto go powszechnie używać w środkowej części Śląska Cieszyńskiego, a więc w okolicach Cieszyna i Skoczowa oraz na północno-zachodnich stokach Beskidu Śląskiego, czyli na ziemiach zamieszkiwanych przez zajmującą się rolnictwem ludność wałaską (nazwa raczej przezwiskowa, niezwiązana z Wałachami rumuńskimi). Przełom XIX i XX w. przyniósł dalszą ekspansję cieszyńskiego ubioru kobiecego. Zaczęto go nosić wyspowo, obok oryginalnego stroju miejscowego, w całym Beskidzie Śląskim (najwcześniej i najpowszechniej w Wiśle i okolicach). 






Strój bytomski, inaczej zwany rozbarskim, swoje nazwy zawdzięcza miejscowościom, w których był noszony, a więc wsi Rozbark, która jest współcześnie dzielnicą Bytomia. Noszony był w uprzemysłowionej części Górnego Śląska, w okolicach Bytomia i Piekar Śląskich. Wschodnią granicę jego zasięgu wyznaczały rzeki Brynica i Przemsza, północną Mała Panew, na południu sięgał po Mikołów i Mysłowice, a na zachodzie – ziemię raciborską.

 





 


badania i opracowania: współczesna ludowość - Joanna Klimas i Arkadius

Patrząc na to, co działo się w światowej modzie na przestrzeni kilku ostatnich dekad, widać wyraźnie, że motywy ludowe i folklorystyczne są jednym z ulubionych wątków wykorzystywanych przez projektantów. Co kilka sezonów na wybiegach Paryża, Mediolanu czy Londynu pojawiają się kolekcje inspirowane sztuką etniczną, bogatą carską Rosją, orientalnymi wzorami ze Wschodu, czy bałkańskimi wzorami ludowymi.

A w Polsce? W najnowszej, polskiej historii  sztuki i mody folklor pojawiał się dość rzadko i raczej przypadkowo, choć obecnie z dużym impetem wraca na niego moda.  Trzeba na pewno przypomnieć spektakularną twórczość Arkadiusa, który rozwinął karierę w Londynie na początku lat dwutysięcznych, ale urodził się na Lubelszczyźnie, gdzie do dziś żywy jest specyficznie polski kult obrazów maryjnych. W kolekcjach Arkadiusa pojawiły się m.in. ogromne instalacje nawiązujące do przedstawiań Matki Boskiej i jej sukni, a także wiejskie chusty, wiklinowe kosze, słoma, koronki, wycinanki czy koguty.

Ciekawą próbą nawiązania i powrotu do ludowości była Joanna Klimas - jesień/zima 2010 – 2011. W przeciwieństwie do Arkadiusa jest to moda bardziej codzienna i do noszenia na co dzień. Jest to próba przetworzenia ludowości tak, by mogła stać się motywem nowoczesnej, miejskiej kolekcji.


badania i opracowania: strój dolnośląski - HAFTY

 W stroju dolnośląskim haftami przystrajane były przede wszystkim kobiece zapaski i noszone na ramionach chustki oraz męskie kamizelki. Paradoksalnie natomiast, na czepcach, będących najkosztowniejszym i najbardziej zdobnym elementem damskiej odzieży haft (wykonywany nicią metalową lub jedwabną) znajdował swe zastosowanie tylko w małym stopniu. Funkcje zdobnicze pełniły w tym przypadku głównie same tkaniny (brokaty broszowane nićmi metalowymi lub wzorzyste materie jedwabne i aksamitne), przystrajane dodatkowo naszyciami z bajorka, cekinów, szkiełek i różnorodnych ozdobnych blaszek.

Białe, płócienne zapaski i chustki zdobiły skomplikowane i pracochłonne hafty białe. Na zapaskach rozmieszczano je pasowo wzdłuż trzech boków, na chustkach wzdłuż dwóch. Największe motywy (duże bukiety kwiatowe, zwykle osadzone w ozdobnych naczyniach o esowato wygiętych uchach) znajdowały się zawsze na dwóch narożach zapaski i jednym chustki.

Na kamizelkach męskich haft rozmieszczano na ich przodach (motywy rozłożone pasowo wzdłuż ich pionowej i dolnej krawędzi). Tworzyły je podłużne, kwiatowe, wielokolorowe, delikatne w rysunku, zminiaturyzowane, naturalistyczne elementy, wykonane jedwabną nitką.







badania i opracowania: współczesna ludowość - "Ludowość na sprzedaż." Piotr Korduba

Polecam do czytania i oglądania: "Ludowość na sprzedaż." Piotr Korduba
KLIKNIJ aby wejść i czytać ksiażkę online:
http://issuu.com/beczmiana/docs/ludowsc_na_sprzedaz
Wydawcy: Fundacja Bęc Zmiana, Narodowe Centrum Kultury Partner: Fundacja Cepelia



badania i opracowania: strój dolnośląski - CZEPCE

Najcenniejsze, najkosztowniejsze, najdłużej i najpowszechniej zachowane elementy tradycyjnego stroju na Dolnym Śląsku to czepce. Były one bardzo zróżnicowane, zarówno, jeśli chodzi o krój, tkaninę jak i zdobienie. Najpowszechniej, przyjmowanym kryterium klasyfikacji czepków jest ich krój i zgodnie z nim są one dzielone na: jednoczęściowe, dwuczęściowe i trzyczęściowe. Jeżeli chodzi o tkaninę to szyto je z materii dwojakiego typu.

Pierwszą grupę używanych tkanin tworzyły gładkie lub wzorzyste, zwykle broszowane jedwabie lub złotolite oraz srebrnolite brokaty, rzadziej czarny aksamit. Materie te były gładkie lub wzorzyste i wtedy zdobione motywami kwiatków, gałązek lub niewielkich bukiecików. Natomiast na gładkich tkaninach, samych z siebie barwnych, połyskujących złotymi lub srebrnymi nitkami wyszywano pajetkami, cekinami i bajorkiem motywy pojedynczych stylizowanych roślin lub bukietów kwitnących kwiatów, umieszczonych w schematycznie zarysowanym naczyniu.

Czepek, w części bezpośrednio okalającej twarz, obszyty był zwykle białą, ręczną lub fabryczną koronką, ułożoną w drobne zakładki. Powyżej niej naszywano złotą, a niekiedy srebrną koronkę klockową o szerokości od 5 do 10 cm. Czepki tego typu szyto z kosztownych tkanin jedwabnych i brokatów.
Czepki dwuczęściowe szyto z dwóch kawałków tkaniny. Jeden z nich tworzył denko w kształcie podkowy, drugi stanowił otok, czyli podłużny pas materii, okalający twarz, przyszyty do półkolistej krawędzi denka. Otok mógł mieć różną szerokość i niejednolicie wykończoną krawędź zewnętrzną (mogła być ona nad czołem prosta, półkolista lub z ząbkiem o mniej lub bardziej ostrym szczycie).



















źródło: http://strojeludowe.net/